Oliebollen uit Bolsward

The Weight of Memories
May 6, 2019
Tlapanec Folk Tales
May 6, 2019

Oliebollen uit Bolsward

De koorbanken in de Martinikerk van Bolsward zijn bijzonder mooi. Het is een wonder hoe deze koorbanken uit een voormalig klooster in Bolsward gespaard zijn gebleven. Oorlogen, branden en de beeldenstorm hebben zij overleefd. De legende van de oliekoeken staat afgebeeld op een van deze koorbanken. Het is ook een mooi verhaal over hoe de duivel misleid wordt en het nieuwe leven kans krijgt te leven. Daar komt bij dat ik een liefhebber ben van oliebollen. Traditioneel bak ik oliebollen op oudejaarsdag. Soms ook op vastenavond. Naast dat oliebollen lekker zijn, hebben ze een symbolische betekenis: dat de olie je mag sterken in de koude winter of in de vastentijd voor Pasen.

Dominicus Kamsma

Director of Education, Vrije Universiteit


Oliebollen uit Bolsward (1979)

De kerkbanken van de Martinikerk in Bolsward zijn beroemd om hun houtsnijwerk. Over het ontstaan van die banken doet een verhaal de ronde. Toen er kerkbanken moesten komen, wilde men toch iets bijzonders, en een groot kunstenaar kreeg de opdracht om ze te maken. De kunstenaar nam deze opdracht graag aan, maar hoe hij ook peinsde en piekerde, een goed ontwerp kwam niet bij hem op. Hij deed geen oog meer dicht, maar ook dat leverde niets op. Toen op een nacht klopte een vreemdeling bij hem aan. Deze sprak: “Ik wil wel een goed ontwerp voor die kerkbanken maken, maar dan moet je me wel één ding beloven. Je vrouw is zwanger, en als je mij nu deze jongste belooft dan komt het voor elkaar.” De kunstenaar was zo blij dat de opdracht in orde kwam dat hij zonder overleg instemde. Het ontwerp was naar zijn zin. De banken werden prachtig en kregen hun plek in het koor van de Martinikerk. Kort daarop kwam de kleine ter wereld. Het was een meisje. Maar op een avond kwam diezelfde vreemdeling weer aan de deur en zei tegen de kunstenaar: “Ik wil je belofte even in herinnering roepen en het kindje ophalen.” De schrik sloeg de kunstenaar om het hart. Tegen zijn vrouw was hij er nog niet over begonnen, maar nu ging hij gauw naar haar toe en zei “Zo en zo… Wat moeten we nu doen?” Zijn vrouw was niet voor één gat te vangen. Ze zei: “Weet je wat, ik ben oliebollen aan het bakken. Nodig die man maar uit binnen te komen, en dan zullen we wel zien.” Haar man ging weer naar de deur en zei: “Wilt u niet eerst even mee-eten, we waren net toegekomen aan de oliebollen.” “Dat lijkt me lekker,” zei de vreemdeling en trad binnen. Ondertussen bakte zijn vrouw extra oliebollen, en daar stopte ze teer en spijkers in. Peper en zwavel en alles dat maar gek smaakt, deed zij er ook door. Zij diende ze op, en de vreemdeling – die natuurlijk de duivel in eigen persoon was  – nam een hap uit zo’n oliebol. Hij werd er zo beroerd van dat hij de benen nam. Ze hebben hem nooit meer teruggezien. Maar mensen uit Bolsward hebben daardoor toch de bijnaam oliebollen gekregen.

Friese literatuur

Ype Poortinga

vertaling door Jacob Bouwman

 

Het oorspronkelijke volksverhaal van Ype Poortinga verscheen in de bundel De foet fan de reinbôge. Fryske folksforhalen (1979, p.82)

Gepubliceerd met toestemming van de rechtenhouders


Reading suggestions/biography:

Ype Poortinga (The Netherlands, 1910-1985) wrote and collected stories of the Frisian language. In 1949, Poortinga’s most famous work titled Elbrich was published, a historical novel that became the subject of contemporary debate. Ultimately, his literary recognition was certified, when in 1950 he won the Gysbert Japicxpriis, a well-respected Dutch award for original Frisian literature.